Welcome to تراث
منوی کاربری  
ورود کاربران  




 


 برای ورود مشکل دارید؟
 ثبت نام کاربران جدید

هر سخن جایی دارد!

(844 مجموع کلمات موجود در متن)
(2850 بار مطالعه شده است)  نسخه چاپی

هر سخن جایی دارد!
برای گرفتن نسخه‌ی PDF لطفاً اینجا را کلیک کنید




       آقای دکتر کدیور در سخنرانی روز پنجشنبه، 21/4/1386 که در حسینیه ی ارشاد برگزار شد، ضمن پاسخ به پرسشی، دوباره به بیان برخی مطالب درباره ی حق و باطل مطرح پرداختند. این مباحث در ادامه ی صحبت‌های قبلی ایشان در جلسات 27/2/86 و 7/4/86 و با توجه به نوشته‌هایی بود که در نقد سخنانشان در دو برنامه ی 7/4/86 و 21/4/86 توزیع گردیدند. مطالب مطرح‌شده درباره ی حق و باطل در جلسه ی 21/4/86 (آخرین جلسه پیش از تعطیلات تابستانی)، طی این نوشته و نوشته‌ای که در ضمیمه موجود است، مورد بررسی قرار می‌گیرند.
آقای دکتر کدیور تناقضی را که در مباحث جلسات 27/2/86 و 7/4/86 وجود داشت و در نوشته ی توزیع‌شده در روز 21/4/86 به آن اشاره شده بود، از روی بی‌توجهی مخاطب به «صورهای مقدّر در کلام» دانسته اند:
«...اینکه من بگویم همه ی الف‌ها ب هستند؛ یکبار بگویم هیچ الفی ب نیست؛ این می‌شود تناقض. اما اگر بگویم الف ب هست، یکبار هم بگویم الف ب نیست، این تناقض نمی‌شود. چون ممکن است برخی از الف‌ها ب باشند، برخی از الف‌ها ب نباشند. لذا قضیه ی موجبه صادق است و آن الف‌هایی که ب هستند و قضیه ی سالبه هم صادق است و آن الف‌هایی که ب نیستند. به همین سادگی، مسأله برگرداندنش به صور منطقی. لذا این جملاتی که در گیومه گذاشته‌اند، خیلی ساده است، دوستان می‌توانند ذکر بکنند شما توجه به صورش هم کرده‌اید؟ یک مقدار منطق هم باید دانست! صور یعنی همین کلیت و جزئیت، اطلاق و اجمال. زمانی می‌توانند ادعای تناقض بکنند، که یک قضیه ی موجبه ی کلیه از یک سو، از آن سو هم یک قضیه ی سالبه ی کلیه. مانند اینکه من بگویم همه ی الف‌ها ب هستند؛ بعد بگویم هیچ الفی ب نیست. این تناقض است. اما وقتی بگویم الف ب است، نگفتم همه ی الف‌ها. این بحث منطقی است و ممکن است دشوار باشد، اما کسانی که ریاضی خوانده‌اند یا منطق خوانده‌اند، به سادگی متوجه‌اند. این‌ها از بدیهیات منطق و ریاضی است.»
توضیح ایشان به عبارت ساده‌تر این است که: وقتی در جلسه ی مورخ 27/2/86 گفتم «حق در دنیا قابل تشخیص نیست.»، مخاطب باید می‌فهمید که منظورم برخی از حق‌هاست و وقتی هم در جلسه ی مورخ 7/4/86 گفتم «حق در دنیا قابل تشخیص است.»، مخاطب باید می‌فهمید که منظورم برخی دیگر از حق‌هاست و لذا بین سخنان دو سخنرانی مذکور تناقضی وجود ندارد.
اینجا چند نکته در خور توجه است:
1. اساساً این توقع که همه باید منطق بلد باشند و با عنایت به آن سخنرانی را گوش کنند، عقلایی نیست. هر سخن جایی دارد؛ جلسه ی سخنرانی حسینیه ی ارشاد کلاس درسی گروه فلسفه ی دانشکده ی ادبیات نیست و پیش‌نیاز حضور در این جلسه نیز آگاهی از منطق نبوده است. بلی؛ این توقع در ضمن بحث‌های دقیق علمی در محافل تخصصی پذیرفته است؛
2. واقعیت غیر قابل انکار این است که بسیاری از افراد حاضر در این محفل با علم منطق آشنا نیستندو بنابراین؛ گفتن عباراتی که تنها با مقدّرگرفتن صورهای منطقی صحیح باشد، عقلایی نیست. به دیگر سخن؛ طرح سخنانی که تنها با لحاظ‌کردن صورهای منطقی درست باشد و در غیر این صورت خلافی را القا کند، غلط است؛
3. حتی اگر حاضران در این جلسه منطق بلد باشند، انتظار ایشان از حضور در این جلسه آشنایی با مباحثی قرآنی است و مخاطبان خود را لااقلّ در این بحث غیرمتخصص می‌انگارند؛ از کجا باید بفهمند که برای دریافت صحیحِ آنچه در این جلسه مطرح می‌گردد و به نوعی به قرآن منتسب می‌شود، باید صورهایی لحاظ کنند؟
به عنوان مثال، فرض کنیم یک متخصص مهندسی سازه در طی مصاحبه‌ای روزنامه‌ای بگوید: «اگر زلزله ای هشت ریشتری هم در تهران بیاید، ساختمان‌ها خراب نمی‌شوند.» درصورتی که با این سخنان شادی‌آفرین حساسیت بسیاری از سازندگان بناها در توجه به اصول فنی در ساختمان کم شود و آنگاه زلزله‌ای شدید رخ دهد و این ساختمان‌ها تخریب گردند، اگر به سراغ متخصص مذکور روند و او را جهت آنچه القا کرده‌ بود بازخواست کنند؛ آیا این توجیه متخصص موّجه است که بگوید: «اینکه من گفتم: اگر زلزله ی هشت ریشتری هم در تهران بیاید ساختمان‌ها خراب نمی‌شوند، منظورم صرفاً ساختمان‌هایی بود که با رعایت همه ی اصول فنّی ساخته‌شده‌اند.»، آیا عقلا او را تخطئه نمی‌کنند؟ آیا این توقع او به‌جاست که مخاطبان من باید منطق بلد می‌بودند و با صورها آشنا بوده و می‌فهمیدند که منظور من همه ی ساختمان‌ها نیست؟ آیا واقعاً مخاطبان او منطق بلد بودند و این تصور او صحیح بود؟ آیا مخاطبان او (حتی به فرض بلدبودن منطق)، از علم ساختمان آگاه بودند و باید می‌فهمیدند که باید در کلامِ متخصص یک صوری را مقدّر بگیرند؟

بنابر آنچه گفته شد، باید بپذیریم که بحث حق و باطل ارائه شده ازسوی استاد گرامی، آقای دکتر کدیور، از دقت لازم برخوردار نبوده است. و ایشان باید با «روشی» صحیحتر به بیان مطالبی که با اعتقادات سر و کار دارد بپردازند.
با آرزوی موفقیت و کامیابی


جستجو  

کاربران حاضر  
فعلا:
6 مهمان و 0 کاربران ثبت نام شده حاضر.

شما می‌توانید از اینجا وارد سایت شده یا ثبت نام کنید.