Welcome to تراث
منوی کاربری  
ورود کاربران  




 


 برای ورود مشکل دارید؟
 ثبت نام کاربران جدید

بحثی قرآنی درباره‌ی شفاعت

(1324 مجموع کلمات موجود در متن)
(3931 بار مطالعه شده است)  نسخه چاپی

بحثی قرآنی درباره‌ی شفاعت
برای گرفتن نسخه‌ی PDF لطفاً اینجا را کلیک کنید




       جناب آقای دکتر محسن کدیور در جلسه ی روز پنجشنبه، 11 بهمن ماه 1386، درخلال بحث انفاق، وقتی به آیه ی 254 از سوره ی مبارکه ی بقره رسیدند، گذری نیز به موضوع «شفاعت» داشتند. ایشان به سبب وجود عبارت «لا شفاعة» در این آیه، چنین نتیجه گرفتند که در روز قیامت شفاعتی وجود ندارد. و در پی آن، ضمن ارائه‌ی بحثی کلی، به این مطلب رسیدند:
«خود قرآن دارد می گوید آنجا علی القاعده شفیعی هم پذیرفته نمی شود. شفاعتی هم پذیرفته نیست. حالا آن استثناها و تبصره های بسیار اندکی که دارد، ما به تفصیل در جای خودش صحبت کردیم. قاعده، نفی شفاعت است. یک استثناهایی دارد که اینهم برای اینکه ما ناامید نشویم. در نهایتش؛ این مضمون دهها بار در قرآن تکرار شده است. کاری هم نکنیم مسأله را برعکس بکنیم. قاعده را بکنیم به آن استثنا؛ و استثنا را تبدیل بکنیم به قاعده. قاعده ی قرآنی این است که ملاک ایمان و عمل صالح است. تبصره ای دارد که انسان امید خود را از دست ندهد.»
برای بررسی علمی در جهت دست یافتن به میزان درستی نتیجه گیری ایشان، مروری بر این آیه بی فایده نخواهد بود. این آیه به قرار زیر است:

یا ایها الذین آمنو انفقوا ممّا رزقناکم من قبل ان یاتی یوم لابیع فیه و لا خلة و لا شفاعة و الکافرون هم الظالمون
ای کسانی که ایمان آورده اید! از آنچه شما را روزی کردیم، انفاق کنید؛ پیش از آنکه روزی بیاید که نه خریدی در آن هست، و نه دوستی و شفاعتی به کار آید. و کافرانند که ظلم کرده اند.

آنچه در نگاه نخست ممکن است به دست آید، می تواند همان قرائتی باشد که آقای دکتر محسن کدیور برداشت نموده اند. یعنی در روز قیامت شفاعتی در کار نیست. ولی با اندک پژوهشی سهل و آسان در دیگر آیات قرآن، مسأله به شکلی دیگر رخ می نمایاند:
1. سوره ی مریم، آیات 86 و 87:
و نسوق المجرمین الی جهنم وردا × لا یملکون الشّفاعة الّا من اتّخذ عند الرّحمن عهداً
و بدکاران را به آتش دوزخ درافکنیم. [که در آن روز] هیچکس مالک شفاعت نباشد مگر کسی که از خدای مهربان عهدی دریافته است.
این آیه نیز مانند آیه ی مورد نظر آقای دکتر کدیور، وصف حال روز قیامت را در نظر دارد. اما در این آیه وجود شفاعت در آن روز نه تنها نفی نشده، بلکه ابراز نیز گردیده است!!
2. سوره ی طه، آیات 108 و 109:
یومئذ یتبعون الداعی لا عوج له و خشعت الاصوات للرّحمن فلا تسمع الّا همسا یومئذ لا تنفع الشّفاعة الّا من اذن له الرّحمن و رضی له قولاّ
در آن روز، خلایق همه از پی کسی که آنها را به راه مستقیم دعوت می کند، خواهند رفت و صداها پیش خدای رحمان خاشع و خاموش گردد. پس از هیچ کس جز زیر لب و آهسته چیزی نخواهی شنید. و در آن روز، شفاعت هیچکس سود نبخشد جز آنکه خدای رحمان به او رخصت داده و سخنش پسند او گردیده است. این آیه نیز همانند آیه ی بخش نخست، برخلاف قرائت آقای دکتر کدیور، به وجود شفاعت در روز قیامت اشاره دارد!!
3. سوره ی زخرف، آیات 85 و 86:
و تبارک الّذی له ملک السّماوات و الارض و ما بینهما و عنده علم الساعة و الیه ترجعون
و لا یملک الذّین یدعون من دونه الشّفاعة الّا من شهد بالحقّ و هم یعلمون و بزرگوار است خدایی که آسمانها و زمین و هرچه میان آنهاست، ملک اوست. و علم زمان قیامت نزد اوست و به سوی او باز می گردید. و آنانی را که به غیر خدای یکتا می خوانند، قدرتی بر شفاعت نیست مگر کسانی که به حق شهادت دهند و بدانند.
این آیه هم مانند دو آیه ی قبل بر وجود شفاعت در روز قیامت دست گذاشته است؛ یعنی برخلاف قرائت آقای دکتر کدیور!
به نظر می رسد اشاره به این آیات برای عیارسنجی قرائت آقای دکتر کدیور کفایت کند. اکنون بر خواننده‌ی بینا و بصیر است که مروری دوباره به سخن ایشان داشته باشد. نکات مهم سخن ایشان در ادامه فهرست شده اند:
1. قرآن می گوید در روز قیامت شفاعتی در کار نیست؛
2. استثناهایی اندک وجود دارند که آقای دکتر کدیور در گذشته به تفصیل درباره‌ی آنها بحث کرده‌اند؛
3. قاعده، نفی شفاعت است؛
4. این مضمون دهها بار در قرآن تکرار شده است؛
5. قاعده ی قرآنی این است که ملاک، ایمان و عمل صالح است.
و اما عیارسنجی این نکات:
1. با توجه به آیات بالا، قرآن می گوید در روز قیامت شفاعت هست؛
2. با توجه به وجود شفاعت در روز قیامت، دیگر بحث از استثنا موردی ندارد. صرف اینکه ایشان گفته اند این مسأله را به تفصیل بررسی کرده اند، برای یک بحث علمی کافی نیست و درستی ادعای ایشان را نمی رساند. بویژه اینکه بحثهای تفصیلی ایشان نیز خالی از نکته های غیرعلمی نیستند! به عنوان نمونه؛ می توان از بحث تفصیلی ایشان درباره ی سند زیارت جامعه ی کبیره و بازخوانی امامت در نهضت حسینی یاد نمود. و اشاره کرد که نقد آنها ارائه شده و ایشان پاسخی نداده اند! همچنین؛ به خواست خداوند، نقد تفصیلی نظرات ایشان درباره ی کتاب «کافی» نیز ـ که در حال تدوین است، ـ بیش از این، راهگشا و راهنما خواهد بود؛
3. بحث مختصر بالا نشان می دهد که قاعده، نفی شفاعت نیست؛
4. حداقل سه آیه در قرآن موجودند که نشان می دهند که شفاعت در قیامت هست نه اینکه «این مضمون دهها بار در قرآن تکرار شده باشد.»؛
5. بلی؛ هم قرآن و هم روایات امامان شیعه، ملاک را ایمان و عمل صالح دانسته اند، اما برخلاف قرائت آقای دکتر کدیور، این مسأله به نفی شفاعت نمی انجامد!
اکنون که این مسأله حل شد، اشاره به یک نکته ی قرآنی بی فایده نیست: آیه ی بعد از این آیه که همان «آیة الکرسی» است، به صراحت به وجود شفاعت ـ در حالت کلی ـ رهنمون است. عبارت «مَنْ ذَا الَّذی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ» (چه کسی است که جز به اجازه ی او، در پیشگاهش شفاعت کند؟) آشکارا برخلاف قرائت آقای دکتر کدیور است که قاعده ی کلی را نفی شفاعت دانسته اند. اگر ایشان این آیه را نیز که بدون هیچ فاصله ای از آیه ی مورد نظرشان آمده، تلاوت می کردند، شاید این قرائت را ارائه نمی دادند!!
برای اینکه خوانندگان عزیز و ارجمند با «بحث تفصیلی» درباره ی شفاعت و حدود آن آشنا شوند، دو کتاب زیر معرفی می شوند:
O سلفی گری (وهابیت) و پاسخ به شبهات، صفحات 447 تا 471. این کتاب توسط آقای علی اصغر رضوانی نگاشته شده و از سوی انتشارات مسجد جمکران در سال 1385 هجری شمسی به طبع رسیده است. در این کتاب 670 صفحه‌ای، مباحثی چون میزان توحید و شرک، غلو، توسل، تبرک، استغاثه به ارواح اولیای الهی، زیارت قبور و ... بررسی شده اند.
ازجمله بحثهای جالب این کتاب، شواهدی است که از برخی علمای بزرگ اهل سنت درباره ی درستی اصل مسأله ی شفاعت به دست داده است. کسانی چون: ابومنصور ماتریدی (متوفای 333 ق.)، تاج الدین ابوبکر کلاباذی (متوفای 380 ق.)، ابوحفص نسفی (متوفای 538 ق.)، تفتازانی، قاضی عیاض بن موسی (متوفای 544 ق.)، ابن تیمیه ی حرّانی، پدر فکری نحله ی وهابیت، (متوفای 728 ق.) ، نظام الدین قوشجی (متوفای 879 ق.) و محمد بن عبدالوهاب، مؤسس فرقه ی وهابی (متوفای 1206 ق.).
O شفاعت؛ این کتاب به قلم آقای سید حسن طاهری خرم آبادی در 184 صفحه به نگارش درآمده است. کتاب مورد نظر یکی از بخشهای مجموعه ای پنج جلدی است که نویسنده ذیل عنوان کلی «تبیین باورهای شیعی» تألیف کرده است. این مجلّدات عبارتند از: 1. توحید و زیارت؛ 2. عدم تحریف قرآن؛ 3. دعا و توسل؛4. تبرک و زیارت قبور؛ و 5. شفاعت.
ناشر این کتاب «مؤسسه ی بوستان کتاب قم» است. خوانندگان گرامی می توانند آن را از نمایندگی این مؤسسه در تهران، خیابان انقلاب، خیابان فلسطین جنوبی، کوچه ی پشن، فروشگاه بوستان کتاب قم تهیه نمایند.

با تشکر و تقدیم احترام فراوان
جمعی از دانشجویان دانشکده ی فنی
دانشگاه تهران
25 بهمن 1386


جستجو  

کاربران حاضر  
فعلا:
3 مهمان و 0 کاربران ثبت نام شده حاضر.

شما می‌توانید از اینجا وارد سایت شده یا ثبت نام کنید.