Welcome to تراث
منوی کاربری  
ورود کاربران  




 


 برای ورود مشکل دارید؟
 ثبت نام کاربران جدید

آیا « فهم کتاب نیاز به غیر کتاب ندارد» ؟

(1100 مجموع کلمات موجود در متن)
(2327 بار مطالعه شده است)  نسخه چاپی

آیا «آیا فهم کتاب نیاز به غیر کتاب ندارد» ؟
نقدی کوتاه بر مدعای کفایت قرآن بر فهم خودش

بسم الله الرحمن الرحیم

آقای دکتر کدیور طی یکی از سخنرانی‌های خود ضمن پاسخ به پرسشی به طرح تئوری مورد قبول خود دربارة «فهم قرآن» پرداخته‌اند و تئوری دیگری را در همین رابطه مطرح کرده ‌ به «اخباریان» نسبت داده‌اند ؛ سپس با بیان ملزومات غیرمنطقی تئوری اخباریان، آن را ابطال و این ابطال را به منزلة تأیید تئوری خود قلمداد کرده‌اند. دربارة نحوة طرح موضوع و نیز موضوعات مطرح‌شده نکاتی به شرح ذیل قابل توجه است:
1- با توجه به حساسیت موضوع «فهم قرآن»، طرح یک تئوری و انتساب آن به گروهی از علمای دل‌سوز شیعه ، بدون ارائة سند و مدرک، به لحاظ علمی، موجه نیست. این انتساب تبعات نامطلوبی را در پی دارد و با منفی‌کردن ذهنیت مخاطبان نسبت به این گروه، موجب می‌گردد در هیچ زمینه‌ای به ایشان مراجعه نشود و این یعنی بستن باب پژوهش و کنکاش علمی.
2- طرح موضوع به نحوی که مخاطب احساس کند تنها دو تئوری دربارة فهم قرآن وجود دارد و بطلان یکی به منزلة حقانیتِ دیگری است، موضوعی است که از آقای دکتر کدیور انتظار نمی‌رود. به بیان دیگر، اینکه تئوریِ منتسب به اخباریان باطل است، دلیلی بر صحت تئوریِ مورد قبول آقای دکتر نیست؛ چرا که فرض وجود تئوری‌های دیگری بین این دو تئوری (یعنی تئوریِ فهم کامل قرآن بدون نیاز به غیر قرآن و تئوریِ فهمیده‌نشدن هیچ‌یک از آیات قرآن بدون حدیث) نیز مطرح است.
بر آشنایان با مبحث «حجیت قرآن» واضح است که نوع اعتقادی که آقای کدیور مطرح کرده‌اند دقیقا مشابه آن اعتقادی است که اهل سنت (حتی گروه‌های متجدد آنها مانند وهابیت) در مقابل اعتقادات شیعی مبتنی بر نیاز قرآن به تبیین پیامبر و جانشینان او طرح کرده‌اند. به همین این اعتقاد را موضوع بدیعی نمی‌توان بر شمرد و برای نقد آن می‌توان به کتاب‌های گوناگونی که در این باب نگاشته شده است رجوع کرد. اما برای استفاده‌ی افرادی که به طور خلاصه مقدمه‌ای از اشکالات وارد بر این اعتقاد را نیاز دارند متن کوتاه آماده گشته‌است که در ادامه آمده است.

آیا « فهم کتاب نیاز به غیر کتاب ندارد» ؟
آقای دکتر کدیور در ضمن سخنرانی مذکور شواهد و دلایلی را به عنوان مؤید تئوریِ مورد قبول خود دربارة فهم قرآن ارائه کرده‌اند و نهایتاً نظر خود را در یک عبارت کوتاه مطرح کرده‌اند که: « فهم کتاب نیاز به غیر کتاب ندارد». سوال این است که اگر «فهم کتاب نیاز به غیر کتاب ندارد» و همة آیات قرآن به طور کامل واضح و روشن است:
1- چرا در بین مفسران متعدد (که بسیاری از آن‌ها از اتهام عناد و تبعیت از هوای نفس هم مبرا هستند)، این‌قدر اختلاف در تفسیر یک آیه وجود دارد؟ مگر همة آن‌ها به قرآن استناد نمی‌کنند؟ مگر همة آن‌ها به قواعد زبان عربی آشنا نیستند؟
2- چرا آیاتی وجود دارد که مفسران در توضیح آن‌ درمانده‌اند؟ حروف مقطعه (که چیزی دربارة آن‌ها نمی‌دانیم؛ نمی‌دانیم از جزئیات‌اند یا از مسائل مهم کتاب‌اند )چه وضوحی دارد؟
3- چرا خدا کسی را به عنوان مُبَیِّن قرآن معرفی کرده است؟ (تبیین به معنای توضیح است و این امری فراتر از تعلیم نحوة خواندن است .)
4- چرا قرآن از روشن‌بودن آیات نزد افرادی خاص سخن می‌گوید؟
5- چرا مسلمانان برای انجام افعال عبادی مثل نحوة نمازخواندن و تعداد رکعات و... به پیامبر نیازمند بودند؟ این نشان می‌دهد ادعای روشن و واضح‌بودن قرآن لااقل تا کنه آیه، مردود است. به دیگر سخن، اگر مسلمانان فقط با قرآن مواجهه بودند، از آیاتِ دستور به نماز تنها لزوم انجام نوعی نیایش را برداشت می‌کردند و این با فهم واقعی قرآن فاصلة زیادی داشت.
و نتیجه‌گیری می‌شود که:
1- نوربودن قرآن لزوماً برای همة افراد نیست و همة سطوحِ همة آیات را شامل نمی‌گردد و این امری دور از ذهن نیست بلکه مثال محسوس و قابل درک نیز از این موضوع وجود دارد؛ مثلاً گوش انسان همة اصوات با همة فرکانس‌ها را نمی‌شنود یعنی همة اصوات به رغم صوت‌بودن برای همة گوش‌ها قابل شنیدن نیستند؛ بنابراین استناد به نوربودن قرآن جهت اثبات قابل‌فهم‌بودن آن موجه نیست. نوربودن قرآن ممکن است به این معنا باشد که قرآن گنگ و رمز نیست. یا ممکن است به این معنا باشد که کل قرآن با هم کتاب هدایت است و...
2- مبین‌بودن کتاب به معنای روشن‌بودن آن در جمیع جهات نیست و اگر آیات از یک جهت نیز مبین باشند (لااقل گنگ و رمز نباشند)، برای این ادعای قرآن کفایت می‌کند و لذا نمی‌توان به آیات مبین‌بودن کتاب، جهت اثبات قابل‌فهم‌بودن قرآن استناد کرد.
3- اینکه فهم مراد آیات نیازمند مراجعة به مُبَیِّن باشد معنایش این نیست که برای تبیین هر آیه حتماً باید روایتی ذیل آن آیه وجود داشته باشد و به آن مراجعه نمود ؛ بلکه معنایش این است که اگر روایت صحیحی از مُبَیِّن قرآن وجود داشت که در تبیین آن آیه تأثیر داشت، باید از آن بهره برد. مثلاً روایات صحیح و متعدد وجود دارد که انبیا علیهم‌السلام معصومند؛ لذا این روایات گرچه ذیل آیات مربوط به انبیا علیهم‌السلام نیامده باشند، آن آیاتی که خطاکار‌بودن انبیا علیهم‌السلام را القا می‌کند، توضیح می‌دهند.
4- همین که آیاتی وجود دارد و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌اله‌و‌سلم معنایی غیر از ظاهری که برداشت می‌شود را به عنوان منظور آیه بیان کرده‌اند (مثل آیات مربوط به نماز که اگر بیان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌اله‌و‌سلم نبود، نماز، به معنای نیایش برداشت می‌شد.) این احتمال مطرح می‌شود که ممکن است آنچه ما از معنای ظاهری آیات می‌فهمیم منظوری غیر ظاهر داشته باشد.
5- اینکه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌اله‌و‌سلم آیات را برای مردم می‌خواندند و مردم می‌فهمیدند ، ناقض مُبَیِّن‌بودن ایشان نیست؛ زیرا همان حال و هوای مجلس و نیز توضیحاتی که ضمن آیات بیان می‌کردند (و در تاریخ نیز آمده است.) نوعی تبیین آیات بود.
6- اینکه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌اله‌و‌سلم آمده‌اند و دستور اقامة نیایش را به نماز (به صورتی که می‌شناسیم.) معنا کرده‌اند، آیا مخالفت با قرآن کرده‌اند؟ از این مثال و مثال‌های مشابه و متعدد دیگر نتیجه‌گیری می‌شود که مخالفت با قرآن هرگونه توضیح اضافی مُبَیِّن را شامل نمی‌گردد؛ بلی اگر روایتی با مجموع قرآن و تبیین‌های مطرح‌شده در روایات صحیح، در تقابل بود (نه اینکه مانند مثال مطرح‌شده باشد.) آن روایت مردود است.
7- اینکه اصحاب ائمه علیهم‌السلام جهت فراگیری دین به ایشان مراجعه می‌کردند و در مواردی مستندات قرآنی فرمایشات ایشان را نیز سؤال می‌کردند، قبل از هر چیز نشان آن است که ائمه علیهم‌السلام در نظر اصحابشان در جایگاه تبیین قرآن بوده‌اند؛ چرا که بسیاری از آنچه ائمه فرموده‌اند از ظاهر عبارات قرآن قابل فهم نیست و تنها با توضیح ایشان تبیین ‌گردیده است.

بنابراین اگر منظور از «فهم کتاب نیاز به غیر کتاب ندارد» منظور فهم ظاهری عبارات باشد که بی‌تردید معنایی صحیح است ولی اگر به معنای بی‌نیازی از مبین باشد، به دلیل آنچه گفته شد، لااقل دربارة همة آیات قرآن نمی‌تواند صحیح باشد.


جستجو  

کاربران حاضر  
فعلا:
9 مهمان و 0 کاربران ثبت نام شده حاضر.

شما می‌توانید از اینجا وارد سایت شده یا ثبت نام کنید.