Welcome to تراث
منوی کاربری  
ورود کاربران  




 


 برای ورود مشکل دارید؟
 ثبت نام کاربران جدید

زندگی‌نامه شیخ طوسی

(3939 مجموع کلمات موجود در متن)
(4932 بار مطالعه شده است)  نسخه چاپی


زندگی‌نامه شیخ طوسی
گردآوری: پایگاه اینترنتی تراث

برای گرفتن نسخه‌ی PDF لطفاً اینجا را کلیک کنید

بسـم الله النّـور

مقدمه

هدایت؛

و خداوند بندگانش را هدایت می فرماید؛

بندگان متّقی اش را؛

هدایتش را با هدایت گرانی بی بدیل به بندگان متقی اش می رساند؛

... نُورٌ عَلى‏ نُورٍ یَهْدِی اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ یَشاءُ ... ﴿ نور‏، 35 ﴾

بندگان متقی را ژرف اندیشانی است، که همواره در تلاش اند تا غواصی کنند و لؤلؤ و مرجان بیاورند از اعماقِ دریایِ علمِ فرستادگانِ هدایتگرِ خداوندِ بی همتا.

بندگانی که گاه از یاد آنان غافل ایم و به بزرگداشت آنان بی توجه، بزرگ مردانی که از ائمّه نور و هدایت برای خلق، حلال و حرام و فرائض و احکام را به ارمغان می آورند تا بندگی بندگان را به رضایت پروردگار گره زنند.

وَ جَعَلْنَا بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَ الْقُرَى الَّتِی بَارَکْنَا فِیهَا قُرًى ظَاهِرَةً وَ قَدَّرْنَا فِیهَا السَّیْرَ سِیرُوا فِیهَا لَیَالِیَ وَ أَیَّاماً آمِنِینَ‌ ﴿ سبا، 18 ﴾

محمد، فرزند حسن، فرزند علی. شیخ گویند او را. به راستی که از مشایخ است، که حقا باید او را آن چنان که معروف است شیخ الطائفه خواند.

از دیار طوس، دیار شمس الشموس، سلطان کلّ نفوس، علی بن موسی الرضا علیه السلام.

یاد نامه ای بهر گرامی داشت این فقیهِ مکتبِ آلُ الرَّسول تقدیم خوانندگان محترم می گردد؛ شیخ طوسی.

ولادت

ابوجعفر، محمّد بن حسن بن على ، مشهور به "شیخ" و"شیخ الطائفه" که درکتاب "الفهرست"، خود را طوسى نامیده است، در رمضان المبارک سال 385 هـ.ق در طوس دیده به جهان گشود.

خاندان‏

خاندان شیخ طوسى تا چند نسل همه از علما و فقها بوده‏اند. پسرش شیخ ابو على ملقب به "مفید ثانى" فقیه جلیل القدرى است و کتابى به نام "أمالى" دارد [1] و کتاب "النهایه" تالیف پدرش را نیز شرح کرده است.

مطابق نقل کتاب« لؤلؤه البحرین» دختران شیخ طوسى نیز فقیهه و فاضله بوده‏اند.

شیخ ابو على فرزندى به نام "شیخ ابو الحسن" داشت که بعد از پدرش مرجعیت و ریاست حوزه علمیه به او منتقل گردید و حوزه علمیه نجف را توسعه داد.

عماد طبرى گفته است: "اگر صلوات بر غیر انبیا روا بود، من بر این مرد صلوات مى‏فرستادم"، وی در سال 540 هجرى درگذشت.

تحصیلات

ایشان 23 سال در زادگاه خود اقامت و سپس به قصد علم و دانش به بغداد مهاجرت و 5 سال از محضر شیخ مفید که جدا استادی کم­نظیر بود، تلمُّـذ و همزمان افتخار شاگردی سیّد مرتضى علم­الهدى را نیز از آنِ خود نمود و پس از مرگ شیخ مفید، حضور خویش را برای 26 سال نزد سید به خوبى حفظ کرد و خود نیز به تحقیق و تألیف و تدریس پرداخت. پس از مرگ سید ، 12 سال در بغداد تنها مرجع و زعیم مذهبى شیعیان بود [2] تا اینکه در سال 448 هـ.ق به نجف اشرف [3] هجرت نمود.

خصوصیات فردی

شیخ الطائفه از سبک سید در فقه و اصول و کلام پیروى نمود.

شیخ بزرگ در جوار بارگاه امیر مؤمنان علیه السلام به بحث و تحقیق و تألیف خود ادامه داد و خدمات شایانى به اسلام نمود و گام بلندى در احیاى فرهنگ غنى تشیع برداشت و آن، تأسیس نخستین حوزه علمیه در نجف است. [4]

اساتید

1- محمد بن محمد بن نعمان مشهور به شیخ مفید

2- علی بن الغضائری

3- سید مرتضی علم الهدی

4- ابن الحاشر

5- ابن عبدون

6- ابن صلت اهوازی

7- ابن الغضائری

8- ابن صفار

9- ابوطالب بن غرور

10-قاضی ابوطیب حویری

شاگردان

1- شهید شیخ محمّد ابن فتال نیشابوری

2- شیخ حسن بن حسین بن بابویه قمّی

3- شیخ حسین بن فتح واعظ جرجانی

4- شیخ حسن بن مظفّر حمدانی

5- شیخ حسن بن مهدی سلیقی

6- سید ناصر بن رضا حسینی

7- شیخ ابو فتح محمّد کراجکی

8- شیخ محمّد بن علی طبری

9- شیخ منصور بن حسن آبی

10-شیخ بو خیر برکة اسدی

11-شیخ سعدالدین ابن برّاج

آثار و تالیفات

شیخ طوسى در دوره اقامت خود در بغداد، در زمان حیات شیخ مفید کتاب "المقنعه" وى را شرح داد و نام آن را "تهذیب­الاحکام" گذارد که اکنون یکی از کتب اربعه شیعه و از مواریث گرانقدر مکتوب شیعه است. همچنین کتاب الشافى سید مرتضی را تلخیص و بخش اصول کتاب "جمل العلم و العمل" وى را شرح کرد.

ایشان پس از بر شمارى آثار شیخ مفید در کتاب "الفهرست" مى­گوید:

تمام این کتابها را نزد او خوانده­ایم، برخى یک­بار و بعضى دیگر چند بار بر او قرائت شده و او شنیده است.

نام برخی از کتب مشهور شیخ در دسته بندی های ذیل قابل ذکر می باشد. [5]

v کتب فهرست و رجال:

1- الابواب معروف به «رجال شیخ طوسی»

v الفهرست:

1- اختیار الرجال انتخاب «رجال کشی»

v کتب تفسیر:

1- التبیان فی تفسیر القرآن

2- المسائل الدمشقیه فی تفسیر القرآن

3- المسائل الرجبیه فی تفسیر آیة من القرآن

v کتب فقه:

1- النهایة فی مجرد الفقه و الفتوی

2- المبسوط فی الفقه

3- لجمل و العقود فی العبادات

4- الخلاف فی الاحکام

5- الایجاز فی الفرائض

6- مناسک الحج فی مجرد العمل

7- المسائل الحلبیه فی الفقه

8- المسائل الجنبلائیه فی الفقه

9- المسائل الحائریه فی الفقه

10-مساله فی وجوب الجزیه علی الیهود و المنتمین الی الجبابرة

11-مساله فی تحریم الفقاع

v کتب اصولی:

1- العدة فی الاصول

2- مساله فی العمل بخبر الواحد و بیان حجیة الاخبار

v کتب کلامی:

1- تلخیص الشافعی فی الامه

2- تمهید الاصول

3- الاقتصاد الهادی الی طریق الرشاد

4- المفصح فی الامامه

5- الغیبه (راجع به غیبت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف)

6- ما یعلل و ما لایعلل

v کتب ادعیه:

1- مصباح المتهجد فی اعمال السنه

2- انس الوحید

3- هدایه المسترشد و بصیرة المتعبد فی الادعیه و العبادات

v کتب تاریخ و مقتل

v جواب سؤالات مختلف

شیخ طوسی در بیان بزرگان

علامه حلّی: "شیخ طوسی، پیشوای دانشمندان شیعه و رئیس طایفه امامیه است. او درعلوم حدیث، رجال، فقه، اصول و کلام صاحب‏نظر بود و تمام فضیلت‏ها به وی منسوب است."

علامه بحرالعلوم: "شیخ طوسی، برپا کننده پرچم‏های شریعت فقه و پیشوای شیعه بعد ازائمه معصومان و تکیه‏گاه شیعیان در تمام موضوعاتی است که به مذهب و دین تعلق دارد."

نجاشی: "ابوجعفر طوسی، بزرگی از اصحاب ما، ثقه، از شاگردان استاد ما مفید می باشد او تالیفاتی دارد یکی از آنها تهذیب الاحکام و آن کتاب بس بزرگی است، و دیگری الاستبصار و... ."

خواجه نصیرالدین طوسی در مورد عشق و علاقه زیاد مرحوم شیخ طوسی به فراگیری علم و دانش می‏نویسد: "شب‏ها را بیدار می‏ماند و سرگرم مطالعه بود. کتاب‏های زیادی در کنار خود می‏گذاشت و هنگامی که از مطالعه یک نوع از آن خسته می‏شد، به مطالعه نوع دیگر می‏پرداخت. او ظرف آبی در کنار خود قرار می‏داد تا به وسیله آن خواب را از چشمان خود دور کند تا بیشتر مطالعه نماید. هنگام سحر که با مطالعه فراوان بعضی از مشکلات علمی را حل می‏کرد، می‏گفت: کجایند پادشاهان و فرزندان آنها، تا این لذت را ببینند."[6]

وفات

سرانجام شیخ الطائفه در شب دوشنبه 22 محرم سال 460 ه. ق در سن 75 سالگى در نجف اشرف به رضوان ایزدى و لقاء حق پیوست.

بنا بر وصیت خودش او را در منزلش به خاک سپردند. خانه­ای که اینک از مشهورترین مساجد نجف به حساب آمده و در طول تاریخ محل درس و بحث علماى بزرگ و مراجعى همچون صاحب جواهر، آخوند خراسانى، شیخ شریعت اصفهانى، آقاضیاءالدین عراقى و سید محسن حکیم بوده است.

<br clear="all" /> <hr align="right" size="1" width="33%" />

[1] ) مستدرک ج 3، ص: 498

[2] ) پس از وفات سید، مقام والاى مرجعیّت به شیخ منتقل گردید. برجستگى علمى و نفوذ مذهبى و اجتماعى شیخ موجب گشت که خلیفه عباسى« القائم» کرسى علم کلام را به وى عطا کند. طبیعى است که شیخ به عنوان مرجع کل و رهبر شیعیان در قرن پنجم، ابتدا در بغداد و سپس در نجف، محل رجوع مردم باشد؛ بطورى که گروههاى مختلف مردم جهت پرداخت وجوه و پرسیدن مسائل شرعى خود، آهنگ وى مى نمودند.

[3] ) با ورود طغرل بیک به بغداد در سال 448، عده ای از دشمنان اهل بیت علیهم­السلام و مخالفان جناب شیخ به منزل وى یورش برده و کتابخانه و کرسى علم کلام و دیگر وسائل منزل وى را به آتش کشیدند و بشریت را از گنجینه­ای گرانقدر محروم ساختند و شیخ از شدت تالُّمِ ناشی از این مصیبت ناچار به نجف اشرف هجرت کرد.

[4] ) آنطور که به نظر مى رسد نجف قبل از هجرت شیخ از عمران و آبادى و رونق و علم بى نصیب، و صرفا مزار و مدفن امیر المومنین على علیه السلام بوده است و جز گروهى که کارشان خدمت به زوار بوده دیگر کسى زندگى نمى کرده است.

[5] ) پایگاه اینترنتی فطرت: www.fetrat.com

[6] ) پایگاه اینترنتی فطرت: www.fetrat.com


جستجو  

کاربران حاضر  
فعلا:
2 مهمان و 0 کاربران ثبت نام شده حاضر.

شما می‌توانید از اینجا وارد سایت شده یا ثبت نام کنید.