Welcome to تراث
منوی کاربری  
ورود کاربران  




 


 برای ورود مشکل دارید؟
 ثبت نام کاربران جدید

اهل بیت؛ علمای ابرار، وسائط فیض

(3825 مجموع کلمات موجود در متن)
(2188 بار مطالعه شده است)  نسخه چاپی

اهل بیت؛ علمای ابرار، وسائط فیض
در گفتگو با حجة الاسلام والمسلمین صادق لاریجانى
ماهنامهٔ موعود
شماره ۱۰ و ۱۱

برای گرفتن نسخه‌ی PDF لطفاً اینجا را کلیک کنید.
برای مطالعهٔ این مقاله در سایت ماهنامهٔ موعود بر روی اینجا کلیک کنید

موعود: نکته‌اى که در بررسى سیر تحولات فکرى جامعه ما خصوصاً پس از انقلاب به چشم مى‌خورد این است که ما شاهد رشد روزافزون اندیشه‌هاى فلسفى هستیم، یعنى شاید اگر تولید و نشر کتاب‌هایى که به یک معنا فلسفى هستند، حالا چه اندیشه‌هاى فلسفى خودى و چه اندیشه‌هاى فلسفى وارداتى را، در کشورمان بررسى کنیم مى بینیم که یک سیر صعودى داشته است. و مخصوصاً در چند ساله اخیر، هم در محافل حوزوى و هم در محافل دانشگاهى، اقبال زیادى به مباحث فلسفى و کلامى، اعم از کلام سنتى و کلام جدید، شده و مباحث داغى در این زمینه‌ها مطرح گردیده است. شما به عنوان کسى که سال‌ها در مباحث کلامى و فلسفى، مطالعه و تدریس کرده‌اید و با طلاب و دانشجویان ارتباط داشته‌اید، اینگونه مباحث، یعنى مباحث فلسفى یا کلامى صرف را تا چه حد در محکم ساختن بنیان‌هاى فکرى و فلسفى نسل جوان ما، مؤثر مى‌دانید و آیا این مباحث فلسفى و کلامى مى‌تواند نیازهاى اصلى اعتقادى جوان‌ها را برآورده کند یا نه؟


حجة الاسلام والمسلمین لاریجانى: خوشحالم از اینکه در خدمتتان هستم، سؤال بسیار مهمى را مطرح کردید، سؤالى است که همواره و در همه زمان‌ها، مطرح بوده. انسان از وقتى که تکاپوگر اندیشه شده با مساله «طمانینه» هم مواجه گردیده است. به این معنى که آیا تفکر و تاملات فکرى براى انسان طمانینه و آرامش خاطر هم مى‌آورد یا نه؟ از نظر آمارى فکر نمى‌کنم در دوره انقلاب کتاب‌هاى فلسفى رشد زیادى کرده باشد اگرچه ترجمه‌هاى زیادى صورت گرفته اما، در مقایسه با موضوعات دیگر شاید بتوان گفت کاستى هم داشته است، ولى به هرحال چه رشدى در کار بوده باشد و چه نباشد، این مساله، مساله مهمى است که آیا پرداختن به مباحث کلامى و فلسفى، آنچنان که در کشور ما مطرح است، کل نیاز ما را پاسخ مى‌دهد یا نه؟ واقعیت مطلب این است که ما نمى‌توانیم از طرح مسائل کلامى و فلسفى و فراتر از این، مباحث مربوط به علوم اجتماعى امتناع کنیم. به دلیل اینکه طرح این مسائل و یافتن پاسخ‌هایشان نیاز ماست و من در این تردید ندارم که اگر ما بگوییم انسان‌ها چه در جامعه ما و چه در جوامع دیگر کلاً این مباحث را طرح نکنند، معنایش این است که بخشى از نیازشان را سرپوش بگذارند و چنین تفکرى صحیح هم نیست و به همین خاطر است که ما شواهدى از استدلال و شواهدى از یک نحوه مکالمه عقلانى هم در آیات قرآنى و هم در روایات مى‌بینیم، و مستمسک خیلى از فیلسوفان ما همین نحوه استدلالات قرآنى و روایى بوده است که خواسته‌اند ادعا کنند، و به نظرم این ادعا، ادعاى صحیحى است که آیات و روایات به استدلال و فلسفه به معناى ادعاهاى فلسفى پرداخته‌اند، در روایات ما حتى استدلال‌هاى کلامى شده است. من در این‌ها تردید ندارم، منتها بحث مهمى که به نظر من، مخصوصاً در وضعیت امروز جامعه ما، قابل تامل و طرح است این است که چه نسبتى بین این نیاز و نیازهاى دیگر انسان وجود دارد؟ هر کسى که با کارهاى فکرى و استدلالى سرو کار داشته باشد، این برایش روشن است که استدلال تنها آرامش درون نمى‌آورد. خدا رحمت کند مرحوم امام را، من این را از کلام ایشان شنیدم، البته دقیقا زمان و مکان آن را نمى‌دانم، ایشان فرمودند که شما صد تا استدلال هم که در وجود خدا بکنید، آن آرامش نهایى که باید با این استدلال‌ها نصیب انسان بشود به دست نمى‌آید. این حرفى است که عرفا و اهل معنا زده‌اند و سخن حقى است. حالا مساله اصلى این است که آیا در جامعه‌اى که، مرتبا از غرب، محصولات و کالاهاى فکرى جدیدى بدان وارد مى‌شود صحیح است که فقط به بحث‌هاى نظرى و بحث‌هاى استدلالى اکتفا کنیم؟ حالا نه تنها جامعه ما، جوامع غربى هم همیشه این مساله برایشان مطرح بوده که آیا در معارف دینى فقط به بحث و استدلال مى‌شود اکتفا کرد یا اینکه نه، انسان‌ها باید به وجه دیگرى از وجوه خودشان هم بپردازند؟ و این نکته‌اى است که عرفا و اهل معنا به آن اشاره داشته‌اند و در قرآن کریم و در روایات نیز در موارد متعددى به این موضوع پرداخته شده است و آن تقویت جنبه‌هاى دیگر انسان است. پرداختن به یک نیاز معنوى انسان که صرفا با استدلال به دست نمى‌آید، ما نمى‌خواهیم بگوییم این دو وجه انسان بکلى با هم بى‌ربط است; ما نمى‌خواهیم بگوییم که استدلالهایى که در وجود خدا مى‌شود، در معتقدات دینى مى‌شود، اینها با معنویت کارى ندارند؛ ولى بحث این است که استدلالهاى فلسفى و کلامى نمى‌توانند همه نیازهایى را که انسان دارد برآورده سازند. بنابراین روشنتر مى‌خواهیم بگوییم: این مساله‌اى که از قرنها پیش مطرح بوده است، و آن سخن دل است و سخن عقل و نداى عقل، این را ما امروز هم داریم و شاید شدیدتر از زمان‌هاى دیگر. ما نمى‌توانیم به همه مردم توصیه کنیم که بیایید بحثهاى فلسفى را فرابگیرید. ولى مى‌شود به آن‌ها توصیه کرد که به نداى دل تا حدى پاسخ بگویند و در حدى که مقدور است به معنویت بپردازند. انصافاً تزکیه نفس، قلب را هم براى قبول معارف آزادتر مى‌کند، قلب را مستعدتر مى‌کند. من یادم مى‌آید عبارتى از مرحوم ملاصدرا در یکى از کتاب‌هاى خیلى مختصرشان دیدم، ظاهراً مثل اینکه «عرشیه» باشد، ایشان در آنجا مى‌فرماید که من مختصرترین بیان را از معارف در این کتاب آوردم، همه‌اش اشارات است، هر کس که قلب سلیم داشته باشد اینها را مى‌فهمد، بحث این است که انسان‌ها با پرداختن به معنویت، معارف را هم حتى بهتر در مى‌یابند و کسى که به مسائل معنوى پرداخته باشد معارف را سریع‌تر قبول مى‌کند، تا کسى که ذهنى فرسوده از اصطلاحات فلسفى و کلامى دارد. در جامعه ما، شاید بهترین راه جذب نسل جوان به معارف دینى همین مساله معنویت باشد. به نظرم بهترین راه تبلیغ دین براى کسانى که اصل دین برایشان مساله است، یعنى نسبت به اصل دین دغدغه‌هایى دارند، آشنا کردن آن‌ها با عالم معنویت دین است، تا با استدلال‌هاى عقلى و فلسفى صرف و لذا به گمان من همان طور که اگر یک فرد مثلاًمسیحى بخواهد اسلام بیاورد بهترین راه براى جذب او پرداختن به آن معنویت خاصى است که در اسلام هست. گرچه در ادیان دیگر هم وجود دارد ولى به نحو خاصترش در اسلام هست و آن توحید محض است. براى نسل جوان ما هم که گرچه مسلمانند؛ گرچه؛ معتقدند ولى باز از طریق طرح جنبه معنوى دین بهتر مى‌توان آن‌ها را به اصل دین جذب کرد. البته وقتى که انسان اصل دین را پذیرفت ولو از طریق معنویتش طبیعتاً روش و شریعت آن دین را هم خواهد پذیرفت، ولى خیلى فرق هست بین کسى که تصویرش از دین فقط تصویر شریعت آن دین باشد، یعنى عبادت‌ها و اعمال ظاهرى دینى و کسى که اصل معنویت دین را مى‌پذیرد و از آن طریق می‌آید شریعت را هم مى‌پذیرد و تمام جزئیات دین را گردن مى‌نهد به خاطر اینکه آن معنویت را پذیرفته است. بنابراین در عین حال که ما قبول داریم پرداختن به مسائل فلسفى و کلامى یک نیاز است، منتها جنبه‌هاى معنوى انسان که صرفا با آن‌ها به دست نمى‌آید، یک نیاز دیگرى است و پرداختن به این وجه در زمان ما از اهمیت بسزایى برخوردار است.

موعود: سؤالى که در اینجا مطرح مى‌شود این است که طریق وصول به این معنویتى که شما فرمودید، چیست؟ ما الآن متاسفانه، حتى در بسیارى از محافل دانشگاهى و در جمع دانشجویان با رشد جریان‌هاى بظاهر عرفانى، اما غیر الهى مواجه هستیم و شاهدیم که جریان‌هاى مختلفى که برخى از آن‌ها ریشه در عرفان سرخپوستان آمریکاى لاتین و برخى دیگر ریشه در تفکرات درونگراى آسیاى جنوب شرقى و هند دارند، در بین نسل جوان ما در حال رشد و گسترش است و این حاکى از نیاز نسل جوان به معنویات است و از طرف دیگر ما متاسفانه نتوانسته‌ایم این نیاز نسل جوان به معنویت و اندیشه‌هاى درونى را، که یک نیاز اصیل انسانى است، در صورتى که باید پاسخ دهیم. به هر حال سؤال این است که ما براى رسیدن به معنویت دینى چه طریقى را مى‌توانیم مطرح کنیم و چه راهى را مى‌توانیم پیش پاى جوانان بگذاریم ؟

حجة الاسلام والمسلمین لاریجانى: همانطور که فرمودید از گوشه و کنار شنیده مى‌شود که بسیارى از افراد گرایش‌هایى دارند نسبت به امور معنوى، منتها از ترجمه کتاب‌ها، از جلساتى که بین آن‌ها برگزار مى‌شود، اینطور بر مى‌آید که اینها به گرایش‌هاى خاصى در این زمینه کشیده مى‌شوند، این هم یک معضل است، ما به عنوان مسلمان معتقدیم که عالی‌ترین معارف معنوى در این دین هست و حتى بحثهاى بیرون دینى هم این را نشان مى‌دهد. اصرار بر توحید، به صورت شایسته در قرآن مجید و در کلام ائمه، علیهم السلام، شاهد این معناست. رجوع به روایات اهل بیت نیز انصافاً این نکته را روشن مى‌کند. مهمترین رکن دین ما توحید است، کلمه «لااله الاالله» و توجه دادن انسان‌ها به حقیقت، این معنا عمده‌ترین رکن معنویت ماست، اما حالا شما در گوشه و کنار معنویت‌هایى را مى‌یابید که حتى با تجویز داروهاى مخدر توام است، که در میان بسیارى از اقوام و در بسیارى از مناطق این چیزها مطرح شده است، ببینید، اینها خیلى فرق مى‌کند با معنویتى که از طریق انبیاى الهى مى‌آید، و آن معنویت محض است نه چیزهاى زود گذر، که انسان جذبه‌هایى پیدا کند و حالاتى پیدا کند، گیریم که با فلان داروى گیاهى کسى حال خاصى پیدا کند اما اینها زودگذر است، این ربطى به آن معنویتى که اسلام مى‌خواهد بشر را با آن آشنا کند، ندارد. معنویت مورد نظر اسلام معنویتى است که ریشه در وجود او دارد، اسلام مى‌خواهد این انسان به نحو طبیعى با فطرت اصلى خودش، با این واقعیات پنهان در ضمیرش آشنا بشود، نه اینکه حالا به صورت زودگذر حالاتى پیدا بکند، جذباتى و تمام بشود و برود، لذا در کلام اهل بیت، علیهم السلام، اگر دیده باشید، همیشه امر به اطاعت حق شده است. یکى از مهمترین اذکار عبارت از این است که انسان اطاعت از امر خداوند بکند و از آنچه که نهى شده امتناع کند، در اینجا اگر توجه کنید مساله مهم عبودیت حق است نه این جذبه‌هاى سریع که گاهى مى‌آید و مى‌رود. اصل عبودیت و بندگى است. انسان اگر حقیقت عبودیت را در خودش پیدا بکند نهایتاً تجلى عبودیت هم در او ظاهر مى‌شود. تعبیر جالبى که در روایت یا در کلمات بعضى از بزرگان آمده این است که: «العبودیة جوهرة کنه‌ها الربوبیة». حالا اگر روایت هم نباشد، واقعاً تعبیر صحیحى است، حقیقت این است که اگر انسان به نحو شهود به عبودیت و بندگى خودش پى‌ببرد، این عیناً ملازم با این است که دردرونش تجلى حق مى‌شود. و ائمه، علیهم السلام، در تمام موارد بشر را به بندگى و اطاعت حق تعالى فرا خوانده‌اند. لذا ما مى‌خواهیم بگوییم که اسلام یک مسیر فطرى براى بشر گذاشته است، خود اینکه این انسان چگونه باید به آن معنویت برسد بحث مهمى است، اصلاً این چیزى است که انبیا برایش آمده‌اند تا آن فطرتى را که در انسان نهفته است به تعبیر نهج‌البلاغه «دفائن عقول» را براى بشر آشکار کنند و این مساله مهمى است، ما نمى‌توانیم با پاى خودمان صرفا آن عالم را کشف کنیم و عالمى را که مى‌خواهیم در صراط نهایى کمال ما باشد. نمى‌گوییم انسان‌ها هیچ کشفى در این زمینه نمى‌توانند داشته باشند، بحث این است که طریقى باشد که پسرفت نداشته باشد، طریقى باشد که به هیچ معنایى مانع کمالات دیگرى نباشد، چه بسا کسانى با یک روشهاى خاصى مثل مرتاض‌هاى هندى به یک معنویتى هم برسند ولى دلیل ندارد که این آخرین مرحله معنویش باشد که ممکن است، لذا ما دنبال کسانى مى‌گردیم که خودشان این راه را طى کرده باشند و در طى کردن راههاى کمال بشر به آن‌ها ایمان آورده باشیم و آن‌ها هم انبیا بزرگ الهى‌اند و مخصوصاً خاتم انبیا پیامبر اسلام، صلى الله علیه وآله، که ما به عنوان خاتم پیامبران و کسى که دعوتش مهیمن بر همه دعوت‌هاست، معتقدیم که این راه را به بهترین وجهى طى کرده است و لذا راه صحیح براى ما انسان‌ها این است که پا جاى پاى انبیاى الهى بگذاریم و از دعوت آن‌ها استفاده بکنیم و بعد هم از خلفاى حقیقى آن‌ها یعنى ائمه، علیهم السلام، و در زمان ما امام حى و حاضر، امام عصر، علیه السلام، و تعلیمات او استفاده کنیم. و از اینجا هم روشن مى‌شود، که ما چقدر باید منتظر آن ولی‌اى باشیم که به تمام معنا معتقدیم که این راه را طى کرده است، تا دستى از ما بگیرد و آن دستگیرى هم براى او از هر شخصى ممکن است، درست است که ما به نوعى در غیبت‌ایم، اما انسان‌ها مى‌توانند خودشان را نزدیک کنند به آن حضرت، حضرت از باطن به همه نزدیک است. در ادامه بحث این را متذکر مى‌شوم که همه ائمه، علیهم السلام، هم بر اساس تعلیمات روایى و هم براساس بحث استدلالى، از باطن به انسان‌ها نزدیک هستند و دستگیرى مى‌کنند و دستگیرى ایشان از شخصى منافاتى با دستگیریشان از شخص دیگر ندارد، در آن واحد امام مى‌تواند از اشخاص مختلف دستیگرى کند و ما به عنوان منتظرین آن حضرت باید امیدوار باشیم و متقاضى باشیم و واقعاً در انتظار حضرت باشیم که هم ظهورش را و هم فرجش را و هم دستگیریش را تا زمانى که ظهور عام پیدا نکرده است، شامل حال ما کند. لااقل تا حدى که ممکن است. انسان‌ها همانطور که به حق تعالى نزدیک مى‌شوند به ائمه،علیهم السلام، هم نزدیک مى‌شوند آن‌ها واسطه فیض‌اند و امیدواریم که از این طریق بتوانیم به کمالات بالاترى دست یابیم. ان شاءالله

موعود: در کلمات شما اشاره به این موضوع بود که یکى از راههاى رسیدن به معنویتى که نسل جوان ما به آن احتیاج دارد، توجه به تعالیم انبیا و در راس آن‌ها تعالیم اسلام و توجه به ائمه، علیهم السلام، است. ائمه اهل بیت، علیهم السلام، از دیدگاه ما منبع فیض‌اند، منشا فیض‌اند و ارتباط با آن‌ها در کمال نفس انسان مؤثر است، حالا این سؤال مطرح است که چه نوع ارتباطى با ائمه و چه نوع تصویر و برداشتى از ایشان مى‌تواند نیاز معنوى انسان را پاسخ بدهد. شاید بشود گفت که در طول تاریخ شیعه، تصاویرى که از ائمه اهل بیت، علیهم السلام، مطرح شده است متفاوت بوده است، برخى ائمه را در حد «علماى ابرار» و کسانى که صرفا دانشمندان پرهیزکارى هستند مطرح کرده‌اند. از دید آن‌ها بالاترین مرتبه‌اى که مى‌شود براى ائمه مطرح کرد این است که آن‌ها معارف دینى را از پیامبر، صلى الله علیه وآله، دریافت کرده‌اند و آن را براى مردم مطرح مى‌کنند. از دید آن‌ها ائمه تنها بیان کننده احکام و مفسر قرآن هستند. اما در مقابل دیدگاهى است که ولایت ائمه معصومین، علیهم السلام، را هم در بعد تکوین و هم در بعد تشریع، مطرح می‌سازد و مقامات معنوى خاصى براى آن‌ها قائل است. با این تصویر، ارتباطى که با ائمه برقرار مى‌شود به نحو دیگرى است، بفرمایید که آیا این نیاز معنوى، که بنابرگفته شما با ارتباط با ائمه اهل بیت، علیهم السلام، مى‌تواند برآورده شود و پاسخ داده شود با چه تصویر و برداشتى از ائمه اهل بیت تناسب دارد؟

حجة الاسلام والمسلمین لاریجانى: مساله‌اى که مطرح فرمودید مساله مهمى است و من فکر نمى‌کنم که ما بتوانیم در این مختصر این مشکل را حل کنیم، این مساله که یک جنبه تاریخى مهم دارد که آیا آن تلقى که از صدر اسلام در میان علما و شیعیان بوده عین همین تلقى است که ما الان داریم یا آن‌ها نسبت به ائمه نگاه دیگرى داشته‌اند؟ برخی خواسته‌اند ادعا بکنند که این دیدگاهى که الان، عده زیادى از شیعیان دارند یک دیدگاه غلوآمیز است و این در واقع همان رایى است که منسوب به «غلات» است. اما آن دیدگاهى که مربوط به صدر اسلام است و آرام آرام گسترش پیدا کرده دیدگاه بسیار ملایم‌ترى بوده است و در این راه از متکلمین و روات احادیث شیعه هم شواهدی گاهی گردآورده می‌شود. واقعیت مطلب این است که ما نمى‌توانیم مساله علم امام و قدرت امام را انکار کنیم و البته تصویرى که از امام وجود داشته است، در میان محققان مختلف بوده است.

جریان غلو در همان زمان ائمه هم مطرح بوده است، «غلو» و «تفویض» جریانى بوده است که خود ائمه بشدت با آن مواجه بوده‌اند، و با آن برخورد داشته‌اند. چون اصطلاح «غلات» خودش محل بحث است ابتدائاً من باید توضیح بدهم. «غلات» به یک اصطلاح ائمه را خدا مى‌دانستند، یا در حد خدا مى‌دانستند و براى آن‌ها قدرت مستقل قائل بودند، رتق و فتق امور را از آن‌ها مى‌دانستند. «تفویض» هم این بوده است که خداوند جهان را خلق کرده است و اداره‌اش را به دست ائمه داده است. بحث این است که ما این‌ها را در صدر اسلام داشته‌ایم و در زمان ائمه، خود آن‌ها با این جریان مقابله مى‌کرده‌اند، و مراجعه به روایات این را نشان مى‌دهد. منتها مهم این است که غلو و تفویض به چه معنا مورد اعتراض ائمه، علیهم السلام، بوده است؟ به نظر من آن معنایى بوده است که براى ائمه، علیهم السلام، استقلال در خلق یا تدبیر قائل بوده‌اند. اگر کسى بگوید که امام واقعاً خلق مى‌کند، یا معتقد باشد که امور به امام تفویض شده است یعنى خداوند عالم را خلق کرده و اداره عالم را به عهده امام یا پیامبر گذاشته است، اینها البته معناى باطلى است و با توحید جور در نمى‌آید، اما اینکه ائمه، علیهم السلام، واسطه خلق باشند، یعنى فیض این عالم از مجراى آن‌ها صورت بگیرد و لذا به عالم محیط باشند، به لحاظ علم و به لحاظ قدرت، نه فقط با معناى توحید سازگار است بلکه ما مى‌توانیم برهان فلسفى اقامه کنیم که در این عالم باید مخلوقى وجود داشته باشد که واقعاً سعه وجودى داشته باشد و بر همه جا واقعاً احاطه داشته باشد و محیط باشد. حال اسمش را بگذارید صادر نخستین و یا نور اول. نگویید ائمه، ما اصرارى نداریم اما خود ائمه مى‌گویند که ما آن نور هستیم. ببینید ما دو تا مساله داریم: یکى اینکه آیا این شخص امام چنین مخلوقى است، یا نه؟ دوم اینکه آیا اصلاً تصور چنین موجودى ممکن است؟ ما وقتى که در برخى مکتوبات کسانى که برایشان قبول این معنا مشکل است، دقت مى‌کنیم، مى‌بینیم که آن‌ها یک مشکل متافیزیکى دارند، یا به تعبیر دیگرى مشکل آنتولوژیکى (هستى شناسى) دارند، تصویرشان از این عالم به لحاظ متافیزیکى و آنتولوژیکى تصویر صحیحى نیست، آن‌ها معتقدند که اصلاً نمى‌شود مخلوقى در این عالم باشد که سعه علم داشته باشد، یعنى «علم سعى» داشته باشد و «قدرت سعى» که به همه این عالم قادر باشد ولى مخلوق حق تعالى هم باشد، تصویر این موضوع براى آن‌ها مشکل است. ببینید اگر ما در مورد ائمه این قدرت و علم را انکار کنیم و بیاییم بحث‌هاى درون مذهبى مطرح کنیم، روایاتى را بیاوریم و طرح کنیم، خوب این بحثى است، ولى بحث مهم دیگر این است که آیا ما قبل از ورود به این باب اصلاً توانسته‌ایم به لحاظ فلسفى بپذیریم که در عالم چنین مخلوقى باشد، یا خیر؟ چون من دیده‌ام که بعضى‌ها مى‌گویند این معنا با علم غیب خداوند منافات دارد، چون علم غیب منحصر به خداوند است درحالى که به لحاظ فلسفى، به لحاظ «قاعده الواحد»، و استدلالات دیگر ما مجبوریم که بپذیریم در عالم چنین مخلوقى هست، حالا ائمه باشند یا نباشند، بحث دیگرى است، ولى چنین مخلوقى ما در عالم داریم که سعه علم داشته باشد ولى مخلوق حق تعالى باشد، قدرت سعى داشته باشد ولى مخلوق حق تعالى باشد، و آن صادر نخستین است و آن مخلوق اول است و یا دیگر تعابیرى که در این زمینه وجود دارد. حالا بحث این است که خود پیامبر و ائمه اهل بیت، صلوات الله علیهم اجمعین، هم به این نکته تصریح کرده‌اند که داراى علم سعى و قدرت سعى هستند و در روایات متعدد و در زیارت‌هاى متعدد به این معانى اشاره شده است و شواهد قرآنى هم داریم مثلاًدرباره حضرت عیسى، علیه السلام، داریم که: «وابرى الاکمه والابرص و احیى الموتى باذن الله» [1] یا در آیه شریفه دیگر داریم که: «فلا یظهر على غیبه احدا الا من ارتضى من رسول...» [2] پس معلوم مى‌شود که یک عده‌اى که جزء «من ارتضى» هستند، کسانى که خداوند از آن‌ها راضى است و آن‌ها را پذیرفته است، این‌ها به غیب اطلاع پیدا مى‌کنند و شواهد متعدد قرآنى دیگر داریم و ما نمى‌توانیم در مورد حضرت عیسى، علیه السلام، بگوییم که این قدرت فقط تعلق گرفته به احیاء موتى. انبیا و ائمه یک کمال نفسانى پیدا مى‌کنند که در آن احیاء موتى هست، «ابرئ الاکمه و الابرص» هست و اینطور نیست که فقط مثلاً یک موجودى باشد که یک دفعه چیزى به او داده شود و بعد گرفته شود. این معنا واقعاً در عالم وجود یک نوع طفره است. بله، پیامبران با تمام قدرتشان عین الربط به حق تعالى هستند. اینکه اهل معنا و اهل عرفان قدرت‌هایى را حتى براى اولیاى پایین‌ترى از ائمه اطهار، علیهم السلام، مطرح مى‌کنند تمام‌شان معتقدند که اینها در عین حال عین الربط هستند. پس ببینید، ما در مساله علم امام و قدرت امام و این شبهاتى که مطرح مى‌شود دو مساله داریم، یک مساله کلامى، فلسفى و برون دینى که آیا اصلاً در عالم مى‌شود چنین موجوداتى باشند؟ و یک مساله درون دینى هم داریم، که آیا ائمه چنین موجوداتى هستند یا خیر؟ به نظر من در هر دو قسمت انصافاً ادله فلسفى و ادله درون دینى و متون روایى و قرآنى داریم که کمک مى‌کند به این تصویر که پیامبر و ائمه، علیهم السلام، با تفسیر خاصى که از بعضى از آیات شده است، چنین قدرت‌هایى را داشته‌اند و من فکر مى‌کنم که این یکى از مسائل مهم ما است. چون وقتى که ما امام را در حد یک عالم متقى تنزلش مى‌دهیم، نحوه ارتباط ما با او یک جور مى‌شود. درست مثل یک عالمى که تا زنده است به در خانه‌اش مى‌رویم اما وقتى که فوت کرد دیگر تنها به ذکر او و یاد او بسنده مى‌کنیم. یک وقت ما امام را حى مى‌دانیم از باطن، البته همه انسان‌ها بقاى روحانى دارند، ولى امام به خاطر سعه وجودى‌اش باطن او بر همه جا محیط است. در اذن دخول حرم‌هاى شریفه تصریح مى‌شود که: شما حى هستید و سلام ما را مى‌شنوید و پاسخ ما را مى‌دهید منتها

موعود: با تشکر و سپاس فراوان از اینکه وقتتان را در اختیار ما گذاشتید و با حوصله به سؤالات ما پاسخ گفتید.


[1] سوره آل عمران (3)، آیه 49.

[2] سوره جن (72)، آیه 27.


جستجو  

کاربران حاضر  
فعلا:
10 مهمان و 0 کاربران ثبت نام شده حاضر.

شما می‌توانید از اینجا وارد سایت شده یا ثبت نام کنید.