Welcome to تراث
منوی کاربری  
ورود کاربران  




 


 برای ورود مشکل دارید؟
 ثبت نام کاربران جدید

مکتوبات حدیثى ائمه علیهم السلام (بخش دوم)

(1573 مجموع کلمات موجود در متن)
(2761 بار مطالعه شده است)  نسخه چاپی

مکتوبات حدیثى ائمه علیهم السلام (بخش دوم)
مهدى مهریزى
برای گرفتن نسخه‌ی PDF لطفاً اینجا را کلیک کنید




       در بخش اول این نوشتار به تاریخچه و فهرست مکتوبات حدیثى ائمه علیهم السلام پرداخته شد و در پایان از یکصد و سى اثر یاد شد که به ائمه منسوب‏اند . در قسمت دوم و پایانى این نوشتار به آخرین مبحث مى‏پردازیم:
پژوهشهاى قابل پیگیرى در حوزه مکتوبات حدیثى ائمه علیهم السلام
آثار یادشده، در سه گروه، قابل دسته‏بندى‏اند:

الف . آثار کامل موجود
آثارى که به صورت کامل، موجودند؛ چه آنهایى که مستقلا به چاپ رسیده‏اند و چه آنهایى که در ضمن مصادر حدیثى نقل شده‏اند، خواه در انتساب آنها تردیدى باشد یا نباشد .
این آثار، 35 مورد از یکصد و سى اثر را به خود اختصاص داده‏اند و عبارت‏اند از: (1)
1 . عهده للاشتر (7)
2 . رسالة المحکم والمتشابه (2) (8)
3 . الصحیفة السجادیة (21)
4 . رسالة الحقوق (22)
5 . مناسک الحج (23)
6 . رسالة الى سعد الاسکاف (28)
7 . رسالة الى سعد الخیر (29)
8 . التوحید (36)
9 . الاهلیلجة فی التوحید (37)
10 . الاهوازیة (38)
11 . رسالة الى اصحابه (39)
12 . الجعفریات (3) (40)
13 . رسالة فی الغنائم (41)
14 . رسالة فی وجوه معایش العباد (42)
15 . نثر الدرر (44)
16 . وصیة النبی (45)
17 . خواص القرآن (4) (73)
18 . صحائف الامام الصادق (74)
19 . ذکر مناظرة جعفر الصادق علیه السلام (75)
20 . رسالة من یعلم (76)
21 . رسالة لجعفر (77)
22 . الرسالة المفضلیة (78)
23 . الصراط (79)
24 . الهفت (80)
25 . مصباح الشریعة (81)
26 . رسالة (91)
27 . رسالة فی العقل (92)
28 . رسالة فی التوحید (93)
29 . الرسالة الذهبیة (5) (95)
30 . ما کتبه الى المامون (100)
31 . الامالی فی التفسیر (116)
32 . رسالة الرد (117)
33 . اجوبة یحیى (123)
34 . الزیارة الجامعة (124)
35 . تفسیر العسکری . (6) (125)


ب . آثار ناقص موجود
آثارى که به صورت کامل موجود نیستند، ولى از منابع و مصادر حدیثى قابل بازیابى و بازسازى هستند . این آثار 36 مورد و بدین شرح‏اند:
1 . کتاب علی (7) (1)
2 . صحیفة علی (8) (2)
3 . جمع القرآن وتاویله (3)
4 . کتاب السنن والقضایا والاحکام (40)
5 . الجفر (5)
6 . الجامعة (6)
7 . وصیة لمحمد بن حنفیة (9)
8 . کتاب فی علوم القرآن (10)
9 . صحیفة الفرائض (11)
10 . کتاب زکات النعم (12)
11 . جنة الاسماء (15)
12 . مصحف علی (9) (16)
13 . التعلیقة النحویة (17)
14 . کتاب عجائب احکامه (18)
15 . ما اثر عنه من الادعیة (19)
16 . مسنده (20)
17 . صحیفة فی الزهد (24)
18 . الجامع فی الفقه (25)
19 . تفسیر القرآن (27)
20 . کتاب الهدایة (30)
21 . کتاب الحج (46)
22 . تقسیم الرؤیا (65)
23 . رسالة الى اصحاب الرای والقیاس (66)
24 . وصیة لعبدالله بن جندب (67)
25 . وصیة لابی جعفر (68)
26 . کلامه فی وصف المحبة (69)
27 . رسالة فی احتجاج على الصوفیة (70)
28 . کلامه فی خلق الانسان وترکیبه (71)
29 . حکمه القصیرة (72)
30 . مسند الامام موسى بن جعفر (82)
31 . صحیفة الرضا (10) (94)
32 . امالی الرضا (96)
33 . امالی الرضا (97)
34 . کتاب الاهلیجیة (98)
35 . مجالس الرضا (99)
36 . کتاب المنقبة (126) .


ج . آثار غیرقابل بازیابى یا دشواریاب
آثارى که بازیابى آنها ممکن نیست‏یا دشوار است؛ زیرا با عنوان کلى و مبهم در منابع منسوب شده‏اند . این آثار 59 مورد بوده، عبارت‏اند از:
1 . کتاب فی ابواب الفقه (13)
2 . کتاب آخر (14)
3 . نسخة (26)
4 . کتاب (31)
5 . کتاب (32)
6 . کتاب (33)
7 . نسخة احادیث (34)
8 . نسخة احادیث (35)
9 . کتاب رسائله (43)
10 . کتاب (47)
11 . کتاب مبوب فی الحلال والحرام (48)
12 . کتاب (49)
13 . کتاب (50)
14 . کتاب (51)
15 . کتاب نوادر (52)
16 . کتاب نوادر (53)
17 . کتاب نوادر (54)
18 . نسخة کبیرة (55)
19 . نسخة (56)
20 . نسخة (57)
21 . نسخة (58)
22 . نسخة (59)
23 . نسخة (60)
24 . نسخة (61)
25 . نسخة (62)
26 . کتاب نسب الیه (63)
27 . نسخ (64)
28 . کتاب (83)
29 . کتاب (84)
30 . کتاب (85)
31 . نسخة (86)
32 . نسخة (87)
33 . نسخة (88)
34 . مسائل (89)
35 . مسائل (90)
36 . کتاب (101)
37 . کتاب (102)
38 . کتاب (103)
39 . نسخة مبوبة کبیرة (104)
40 . نسخة (105)
41 . نسخة (106)
42 . نسخة (107)
43 . نسخة (108)
44 . نسخة (109)
45 . مسائل (110)
46 . مسائل (111)
47 . مسائل (112)
48 . مسائل (113)
49 . مسائل (114)
50 . مسائل (115)
51 . قطعة من احکام الدین (118)
52 . نسخة (119)
53 . نسخة (120)
54 . نسخة (121)
55 . مسائل (122)
56 . نسخة (127)
57 . مسائل (128)
58 . مسائل (129)
59 . مسائل (130) .


در زمینه مکتوبات فهرست ‏شده، دو نوع کار مى‏باید انجام گیرد:
1 . پژوهش
براى رفع تردید نسبت‏به مواردى که در انتساب آنها شکى وجود دارد و نیز بررسى موارد تداخل عناوین، کشف و شناسایى منابع جدید، پژوهشهایى جدى مورد نیاز است .
پژوهشهایى که تاکنون درباره تفسیر العسکری، مصباح الشریعة، فقه الرضوی، رسالة المحکم والمتشابه و ... به انجام رسیده، از این قبیل است و هنوز در مورد آنها و موارد دیگر، جاى تاملهاى عمیق، باقى است .
بسیارى از این عناوین، به نظر متداخل مى‏رسد که مى‏باید با تحقیقات کامل و بیشترى، وضعیت آنها روشن گردد، مانند ارتباط کتاب فی علوم القرآن با کتاب املى فیه ستین نوعا من علوم القرآن، و کتاب السنن و القضایا و الاحکام با کتاب فی الفقه، و ... .
در این زمینه مى‏باید از کهن‏ترین مصادر آغاز کرد و در نسبت دادن، آنها را ملاک و میزان قرار داد . اگر از اثرى در منابع و فهارس کهن، یاد نشد، انتساب آن با تردید جدى مواجه است . بدین ترتیب، در پژوهش، این سه موضوع اساسى در اولویت قرار مى‏گیرد:
- پژوهش و تحقیق در انتساب؛
- تحقیق در کشف و شناسایى منابع جدید؛
- بحث و بررسى نسبت‏به تداخل عناوین آثار .
2 . بازیابى
تعدادى از مکتوبات یاد شده، به صورت کامل، باقى نمانده و یا در مصادر حدیثى، یکجا منقول نیست؛ لیکن در مصادر حدیثى از آنها نقل مى‏شود، مانند: کتاب علی، صحیفة الرضا، صحیفة علی و ... .
بازیابى و ارائه مستقل اینها یکى از پژوهشهاى جدى‏اى است که در دفترهاى پیشین میراث، به ضرورت آن و راهکاریش آن اشاره شد .
امید است در دفترهاى آتى میراث حدیث‏ شیعه بتوانیم به این دو مسئله بپردازیم و البته همت و یارى پژوهشگران و محققان، در سرعت ‏یافتن و اتقان این ‏گونه کارها بر کسى پوشیده نیست .


پى‏نوشت:
1) عناوین آثار به‏ترتیب شماره‏هاى بخش قبل ذکر مى‏شود و شماره داخل پرانتز ، همان شماره مسلسل آثار در بخش قبل است .
2) در این باره ، ر . ک: کیهان اندیشه ، ش‏28 ، ص‏113 - 141: «رسائلى پیرامون تفسیر و علوم قرآن منسوب به اهل بیت‏» ، ا . م . موسوى .
3) در این باره ، ر . ک: مستدرک الوسائل (الخاتمة)، ج‏1 ، ص‏15 - 37 .
4) در این باره ، ر . ک: علوم الحدیث ، ش‏7 ، ص‏67 .
5) در این باره ، ر . ک: بحار الانوار ، ج‏1 ، ص‏11 و30 ; مستدرک الوسائل (الخاتمة)، ج‏1 ، ص‏224 - 229 .
6) در این باره، ر . ک: کیهان اندیشه ، ش‏28 ، ص‏122 - 141 ; پژوهشهاى قرآنى ، ش‏5 - 6 ، ص‏312 - 331: «نگاهى به تفسیر منسوب به امام حسن عسکرى علیه السلام‏» ، سعید رضوى ; پژوهشى در تفسیر العسکری ، محمد مسعود راهنماى منفرد ، پایان‏نامه کارشناسى ارشد .
7) در این باره ، ر . ک: کتاب على ، مصطفى قصیر العاملى ، بیروت: 1415ق/1995م ; مکاتیب الرسول ، ج‏1 ، ص‏72 - 89 ; آیات الاحکام ، محمد بن على بن ابراهیم استرآبادى ، ج‏1 ، ص‏18 - 27 ; بصائر الدرجات ، ص‏142 - 162 ; پژوهشى در تاریخ حدیث‏شیعه ، ص‏37 - 51 ; نقش ائمه در احیاى دین ، ج‏11 ، ص‏29 - 46 ; فصلنامه حوزه اصفهان ، ش 4 - 5 ، ص‏7 - 63: بازجست کتاب علی ، حامد ناجى اصفهانى ; در جستجوى کتاب علی ، سید على سجادزاده ، پایان‏نامه کارشناسى ارشد ، دانشگاه علوم رضوى .
8) در این زمینه ، ر . ک: صحیفة علی بن ابی طالب ، رفعت فوزى ، قاهره: 1406ق/1986م ; فصلنامه علوم حدیث ، ش‏3 ، ص‏41 - 60: صحیفه امیر مؤمنان ، قدیم‏ترین سند حدیثى موجود در میان مسلمانان ، محمدصادق نجمى .
9) در این باره ، ر . ک: پژوهشهاى قرآنى ، ش‏5 - 6 ، ص‏214 - 245 نخستین صحیفه تفسیرى ، مصحف امام على علیه السلام ، حسن حکیم باشى ; هفته‏نامه گلستان قرآن ، ش‏160 (یکم خرداد 1381)، ص‏33 - 34: مصحف امام على علیه السلام ، محسن معینى ; تاریخ قرآن ، محمود رامیار ، ص‏365 - 368 .
10) در این باره ، ر . ک: مستدرک الوسائل (الخاتمة)، ج‏1 ، ص‏217 - 223 .


جستجو  

کاربران حاضر  
فعلا:
9 مهمان و 0 کاربران ثبت نام شده حاضر.

شما می‌توانید از اینجا وارد سایت شده یا ثبت نام کنید.