Welcome to تراث
منوی کاربری  
ورود کاربران  




 


 برای ورود مشکل دارید؟
 ثبت نام کاربران جدید

پیامبر از ارتداد امت نگران بود (آیت الله جعفر سبحانی)

(1252 مجموع کلمات موجود در متن)
(2633 بار مطالعه شده است)  نسخه چاپی

پیامبر صلی الله علیه و آله از ارتداد امت نگران بود
آیت الله جعفر سبحانی
برگرفته از کتاب: فروغ ولایت

برای گرفتن نسخه‌ی PDF لطفاً اینجا را کلیک کنید




       آیات قرآنی حاکی از آن است که پیامبر (ص) در دوران حیات خود از آیندهء جامعهء اسلامی سخت نگران بود و بامشاهدهء یک سلسله حوادث ناگوار این احتمال در ذهن او قوت می گرفت که ممکن است گروه یا گروههایی پس ازدرگذشت او به دوران جاهلی بازگردند و سنن الهی را به دست فراموشی بسپارند.
این احتمال هنگامی در ذهن او قوت گرفت که در جنگ احد، وقتی شایعهء کشته شدن پیامبر از طرف دشمن درمیدان نبرد منتشر شد، با چشمان خود مشاهده کرد که اکثر قریب به اتفاق مسلمانان راه فرار را در پیش گرفته ، به کوههاو نقاط دور دست پناه بردند و برخی تصمیم گرفتند که از طریق تمامس با سرکردهء منافقان (عبدالله بن ابی) از ابوسفیان امان بگیرند. و عقاید مذهبی آنان چنان سست و بی پایه شد که دربارهء خدا گمان بد بردند و افکار غلط به خود راه دادند. قرآن مجید از این راز چنین پرده بر می دارد:
و طائفة قد اهمتهم انفسهم یظنون بالله غیر الحق ظن الجاهلیة یقولون هل لنا من الامر من شی ءآل عمران: 153
گروهی از یاران پیامبر چنان در فکر جان خود بودند که دربارهء خدا گمانهای باطل ، به سان گمانهای دوران جاهلیت ،می بردند و می گفتند: آیا چاره ای برای ما هست؟
قرآن کریم در آیه ای دیگر تلویحاً از اختلاف و دو دستگی یاران رسول خدا (ص) پس از رحلت او خبر داده ،می فرماید:
و ما محمد الارسول قد خلت من قبله الرسل افان مات او قتل انقلبتم علی اعقابکم و من ینقلب علی عقبیه فلن یضر الله شیئاً و سیجزی الله الشاکرین آل عمران: 144
محمد فقط پیامبری است که پیش از او نیز پیامبران آمده اند. آیا اگر بمیرد یا کشته شود شما به افکار و عقایدجاهلیت باز می گردید؟ هر کس عقبگر کند ضرری به خدا نمی رساند و خداوند سپاسگزاری را پاداش نیک می دهد.
این آیه از طرق تقسیم اصحاب پیامبر به دو گروه مرتجع به عصر جاهلی و ثابت قدم و سپاسگزارتلویحاًمی رساند که پی از درگذشت پیامبر اکرم (ص) ممکن است مسلمانان دچار اختلاف و دو دستگی شوند.
- بررسی سرگذشت گروهی که در سقیفهء بنی ساعده گرد آمده بودند به خوبی نشان می دهد که در آن روز چگونه از رازها پرده بر افتاد و تعصبهای قومی و عشیره ای و افکار جاهلی بار دیگر خود را از خلال گفت و گوهای یاران پیامبر (ص) نشان داد و روشن شد که هنوز تربیت اسلامی در جمعی از آنان نفوذ نکرده ، اسلام و ایمان جزسرپوشی بر چهرهء جاهلیت ایشان نبوده است.
بررسی این واقعهء تاریخی به خوبی می رساند که هدف از آن اجتماع و آن سخنرانیها و پرخاشها، جز منفعت طلبی نبوده است و هرکس می کوشید که لباس خلافت را، که باید بر اندام شایسته ترین فرد امت پوشیده شود، بر اندام خودبپوشد. آنچه که در آن انجمن مطرح نبود مصالح اسلام و مسلمانان بود و تفویض امر به شایسته ترین فرد امت که باتدبیر خردمندانه و دانش وسیع و روح بزرگ و اخلاق پسندیدهء خود بتواند کشتی شکستهء اسلام را به ساحل نجات رهبری کند.
در آن اوضاع که عقیدهء اسلامی در قلوب رسوخ نکرده ، عادات و تقالید جاهلی هنوز از دماغها بیرون نرفته بود، هرنوع جن داخلی و دسته بندی گروهی مایهء انحلال جامعه و موجب بازگشت بسیاری از مردم به بت پرستی و شرک می شد.
موجهای فتنه را با کشتیهای نجات بشکافید. از ایجاد اختلاف و دو دستگی دوری گزینید و نشانه های فخر فروشی را از سر بردارید... اگر سخن بگویم می گویند بر فرمانروایی حریص است و اگر خاموش بنشینم می گویند از مرگ می ترسد. به خدا سوگند علاقهء فرزند ابوطالب به مرگ بیش از علاقهء کودک به پستان مادر است. اگر سکوت می کنم به سبب علم و آگاهی خاصی است که در آن فرو رفته ام و اگر شما هم مثل من آگاه بودید به سان ریسمان چاه مضطرب ولرزان می شدید[1] .
علمی که امام (ع) از آن سخن می گوید همان آگاهی از نتایج وحشت آور اختلاف و دودستگی است. او می دانست که قیام و جنگ داخلی به قیمت محو اسلام و بازگشت مردم به عقاید جاهلی تمام می شود.
- هنگامی که خبر درگذشت پیامبر اکرم (ص) در میان قبایل تازه مسلمان منتشر شد گروهی از آنها پرچم ارتداد وبازگشت به آیین نیاکان را بر افراشتند و عملاً با حکومت مرکزی به مخالفت برخاستند و حاضر به پرداخت مالیات اسلامی نشدند. نخستین کاری که حکومت مرکزی انجام داد این بود که گروهی از مسلمانان راسخ و علاقه مند را برای نبرد با مرتدان بسیج کرد تا بار دیگر به اطاعت از حکومت مرکزی و پیروی از قوانین اسلام گردن نهند و در نتیجه اندیشهء ارتداد که کم و بیش از دماغ قبایل دیگر نیز در حال تکوین بود ریشه کن شود.
علاوه بر ارتداد بعضی قبایل ، فتنهء دیگری نیز در یمامه بر پا شد و آن ظهور مدعیان نبوت مانند مسیلمه و سجاح وطلیحه بود.
در آن اوضاع و احوال که مهاجرین و انصار وحدت کلمه را از دست داده ، قبایل اطراف پرچم ارتداد برافراشته ،مدعیان دروغگو در استانهای نجد و یمامه به ادعای نبوت برخاسته بودند، هرگز صحیح نبود که امام (ع) پرچم دیگری برافرازد و برای احقاق حق خود قیام کند. امام در یکی از نامه های خود آه به مردم مصر نوشته است به این نکته اشاره می کند و می فرماید:
به خدا سوگند، من هرگز فکر نمی کردم که عرب خلافت را از خاندان پیامبر (ص) بگیرد یا مرا از آن باز دارد. مرا به تعجب و انداشت جز توجه مردم به دیگری که دتس او را به عنوان بیعت می فشردند از این رو، من دست نگاه داشتم.دیدم که گروهی از مردم از اسلام بازگشته اند وی می خواهند آیین محمد (ص) را محو کنند. ترسیدم که اگر به یاری اسلام و مسلمانان نشتابم رخنه و ویرانیی در پیکر آن مشاهده کنم که مصیبت و اندوه آن بر من بالاتر و بزرگتر ازحکومت چند روزه ای است که به زودی مانند سراب یا ابر از میان می رود. پس به مقابله با این حوادث برخاستم ومسلمانان را یاری کردم تا آن که باطل محو شد و آرامش به آغوش اسلام بازگشت.[2] .
در آغاز خلافت عثمان که شورای تعیین خلافت به نفع عثمان رأی داد، امام (ع) رو به اعضای شورا کرد و گفت: همگی می دانید که من برای خلافت از دیگران شایسته ترم. ولی مادام که امور مسلمانان رو به راه باشد خلافت رارها می کنم ; هر چند بر من ستم شود. و اگر من نسبت به حکومت از خود بی میلی نشان می دهم به جهت درک ثواب وپاداشی است که در این راه وجود دارد.[3] .
ابن ابی الحدید می گوید: در یکی از روزهایی که علی عزلت گزیده ، دست روی دست گذاشته بود، بانوی گرامی وی فاطمهء زهرا، او را به قیام و نهضت و بازستانی حق خویش تحریک کرد. در همان هنگام صدای مؤذن به ندای اشهد ان محمداً رسول الله بلند شد. امام رو به همسر گرامی خویش کرد و گفت: آیا دوست داری که این صدا در روی زمین خاموش شود؟ فاطمه گفت: هرگز. امام فرمود: پس راه همین است که من در پیش گرفته ام.[4] .
به سبب اهمیت موضوع ، قدری پیرامون آن بحث کرده ، نتایج قیام مسلحانهء امام (ع) را با ارائه اسناد صحیح بررسی می کنیم.

پی‌نوشت
[1] نهج البلاغه ، خطبهء 5.
[2] نهج البلاغهء عبده ، نامهء 62.
[3] نهج البلاغهء عبده ، خطبهء 71.
[4] شرح نهج البلاغهء ابن ابی الحدید، ج 11 ص 113.


جستجو  

کاربران حاضر  
فعلا:
6 مهمان و 0 کاربران ثبت نام شده حاضر.

شما می‌توانید از اینجا وارد سایت شده یا ثبت نام کنید.