Welcome to تراث
منوی کاربری  
ورود کاربران  




 


 برای ورود مشکل دارید؟
 ثبت نام کاربران جدید

نقد امامت‌پژوهی [دکتر محسن] کدیور (بخش دوازدهم)

(1148 مجموع کلمات موجود در متن)
(2789 بار مطالعه شده است)  نسخه چاپی

نقد امامت‌پژوهی [دکتر محسن] کدیور (بخش دوازدهم)
بهزاد حمیدیه
روزنامه‌ی رسالت شماره 6058، پنج‌شنبه 21 دی 85
نقد مقاله‌ی « قرائت فراموش شده»؛ بازخوانی نظریه‌ی «علمای ابرار» ، تلقی اولی اسلام شیعی از اصل«امامت»
فصلنامه مدرسه، سال اول، شماره سوم، اردیبهشت 85
برای گرفتن نسخه‌ی PDF لطفاً اینجا را کلیک کنید




جمع‌بندى دکتر محسن کدیور از شواهد سه‌گانه
جناب دکتر کدیور پس از ارائه‌ی سه شاهد سابق‌الذکر، مطالب خویش را چنین جمع‌بندى مى‌کند:
«[نظریه علماى ابرار]، نظریه‌ی غالب در میان شیعیان تا اواخر قرن چهارم بوده و از معتقدان آن تا نیمه‌ی قرن پنجم نیز مستنداتى در دست است. در قرن سوم و چهارم، تفکر شیعى را نمایندگى کرده است. در زمان حضور ائمه، بسیارى از حواریون و راویان و شیعیان معاصر ائمه، این‌گونه اندیشیده‌اند. این دسته از شیعیان، امامان اهل بیت نبى را به عنوان پیشوایان دینى به لحاظ علمى و عملی، سرآمد همگان دانسته، اطاعت از ایشان را بر خود لازم شمرده و روایت ائمه از اسلام نبوى را واقعى‌ترین و نزدیک‌ترین روایت به اسلام رسول‌الله محسوب مى‌کردند. بر این مبنا که پیامبر، مسلمانان را به پیروى از این پیشوایان فراخوانده است.»
مى‌توان پرسشى بدین مضمون را بر عبارت دکتر کدیور عرضه نمود: بنا بر نظریه موسوم به «علماى ابرار»، فراخواندن پیامبر به پیروى از این پیشوایان، ارشادى بوده یا مولوی، مطلق بوده یا مقید؟
1- اگر امر نبوی، مولوى و مطلق بوده است، آن‌گاه آن‌چه پیش‌تر از شاهد سوم برداشت شد، مبنى بر انتقاد و بحث با امام و قبول نظرش تنها درصورت اقناع شدن نادرست خواهد بود. به عبارت دیگر اصحابِ قائل به نظریه‌ی «علماى ابرار» اگر دستور پیامبر را مولوى و مطلق مى‌دانسته‌اند، نتیجتاً اوامر و نواهى ائمه را مطلقاً واجب‌التبعیة مى‌شمرده‌اند، نه مشروط به قانع شدن و عبور از مرحله‌ی بحث و انتقاد و سؤال.
2- اما اگر نظریه‌ی «علماى ابرار»، به گزارش آقاى دکتر کدیور، دستور پیامبر را ارشادى یا مقید به صورت قانع شدن پس از بحث و انتقاد مى‌شمارد، آن‌گاه لازم است ایشان، اسناد تاریخى موثقى دال بر این معنا ارائه دهند تا معلوم شود پیامبر اکرم در کدام کلام شریف خود، چنین قیدى را مطرح فرموده‌اند، قیدى که حتى از طریق اهل سنت نیز نقل نشده است تا چه رسد به شیعه‌ی اثنى عشریه!
دکتر محسن کدیور، جمع‌بندى خویش را چنین ادامه مى‌دهد:
«... براساس این نظریه [«علماى ابرار»]، اولاً ائمه توسط امام قبل به مردم و در مورد امام اول، توسط پیامبر معرفى شده‌اند. به عبارت فنى‌تر به وصیت یا نص از امام قبل یا پیامبر در مورد امام على و یا اختبار و امتحان علماى شیعه، ائمه تعیین مى‌شده‌اند.»
این جمع‌بندى با آن‌چه ایشان، پیش از این از شاهد سوم استنباط نمودند منافات دارد زیرا در آن-جا چنین نگاشته‌اند: «... براساس اعتقاد به عصمت، علم لدنى و غیرکسبى و نص الهى درباره‌ی ائمه، ذاتى تشیع نخواهد بود زیرا تشیع و ایمان مذهبى ناباوران به این امور، بعید شمرده نشده است.» بنابراین، نمى‌توان به درستى و روشنى فهمید که آیا دکتر محسن کدیور، نص الهى درباره‌ی ائمه را جزء «صفات فرابشری» مى‌دانند که نتیجتاً در نظریه‌ی «علماى ابرار»، همراه با دیگر «صفات فرابشری» نفى مى‌شود یا آن را از «صفات بشری» و مورد تصدیق در نظریه‌ی «علماى ابرار» مى‌شمارند. مگر آن‌که کسى عبارت فوق را به گونه‌اى معنا کند که با استنباطات دکتر کدیور از شاهد سوم سازگار افتد مثلاً واژه‌ی نص در عبارت فوق را به معنى تعیین شخصى و غیرمنتسب به دستور الهى تصور نماید. بنابراین قرائت، امام قبل یا پیامبر بنابر دلخواه خویش و بدون آن‌که از سوى خداوند امرى خاص در این رابطه دریافت کرده باشند، فردى را به عنوان پیشواى پس از خود تعیین فرموده‌اند. نظریه‌ی «علماى ابرار» در صورت اعتقاد به چنین امرى با دشوارى‌هاى چندى مواجه مى‌شود که به برخى از آن‌ها اجمالاً اشاره مى‌شود:
1- هدف از تعیین فردى خاص به عنوان امام چه بوده است؟ اگر آن‌چنان که دکتر کدیور در شاهد سوم بیان داشت باید با امام به عنوان یک عالم بحث کرد و انتقاد نمود و در صورت قانع شدن، سخنش را پذیرفت تعیین فردى بدین منصب بى‌معنا یا کم معنا خواهد بود. زیرا مرجع نهایى اقناع شدن است نه سخن امام و لذا نص و تعیین در این میان، عبث و فاقد هرگونه نقشى است. مگر آن‌که منصب امامت را به امورى نظیر قضاوت و حل و فصل امور قاصران و ... تقلیل دهیم. در هر حال، بنا بر قرائت مزبور، هدف از تعیین و نصب امام موضوعى مبهم خواهد بود که قطعاً انتظار مى‌رود پیامبر و ائمه علیهم‌السلام بدان تصریح مى‌فرمودند و مآلاً این خدشه‌ی جدى بر نظریه‌ی «علماى ابرار» وارد است که چرا روایات صریح و ویژه‌اى درباره‌ی هدف از تعیین و نصب امام و حوزه‌ی اختیارات او (آن‌گونه که با نظریه‌ی «علماى ابرار» که نافى صفات «فرابشری» است سازگارى افتد) در دسترس نیست، با آن‌که اهمیت امر بدیع امامت اقتضاى کثرت روایات در این زمینه را دارد.
2- اگر امام فاقد «صفات فرابشری» است، چگونه برخى از ائمه علیهم‌السلام در سنین کودکى و پیش از بلوغ به امامت نصب شده‌اند؟! آیا چنین نصبى بدون لحاظ دستور الهى و بدون لحاظ علوم لدنى در نزد ائمه داراى عقلانیت و مطابق با عرف عقلایى است؟ آیا مى‌توان کودکى پنج ساله را که طبیعتاً و عادتاً علوم و آگاهى‌هاى تعلمى او بسیار محدود است به عنوان پیشوا و الگوى کل جامعه-ی شیعى نصب نمود؟ اگر احتجاج شود که نصب کودک نابالغ به امامت، به معنى تصدى امامت توسط او پس از بلوغ است آنگاه اولاً مى‌توان باز از عقلانیت چنین نصبى پرسید (در حالى که امام قبل بنا بر فرض نظریه‌ی «علماى ابرار»، فاقد علم غیب در مورد آینده است و چگونه یک فرد انسانى بدون تکیه بر علم غیب و یا نصب الهى خواهد توانست قدرت و لیاقت انسانى دیگر را بعد از بلوغ جهت تصدى امر عظیم امامت احراز کند؟)!، ثانیاً مى‌توان به مورد امام دوازدهم شیعه (روحى و ارواح العالمین له الفداء) اشاره نمود که پیش از سن بلوغ عادی، وارد دوره‌ی غیبت شدند و نظریه‌ی «علماى ابرار» به تصویر دکتر کدیور، قطعاً نخواهد توانست مسأله‌ی غیبت را به عنوان یک امر «فرابشری» توجیه کند. در هر حال، این شواهد قطعاً نشان مى‌دهند که نصب امام بعد، با دستور الهى و نه «من عندی» و از روى استحسانات و ترجیحات شخصى بوده است.
3- به علاوه دکتر کدیور از شاهد سوم چنین استنباط نموده است که به نظر شهید ثانی، اعتقاد به این گزاره که «آخرین امام، مهدى صاحب‌الزمان زنده و غایب است و به اذن خداوند ظهور خواهد کرد» ذاتى تشیع نیست و شیعه بودن بدون اعتقاد بدان نیز بعید نیست. حال به نظر مى‌رسد بیانات دکتر محسن کدیور دچار نوعى تناقض درونى شده است زیرا از یک سوى در شاهد سوم، نظریه‌ی علماى ابرار را نافى «صفات فرابشری» مى‌شمارد که مقتضایش عدم اعتقاد به گزارش فوق است و از سوى دیگر در این‌جا آن نظریه را معتقد به نصب مى‌شمارد که مقتضایش پذیرش نصب امام دوازدهم از سوى امام یازدهم و نتیجتاً غایب بودن ایشان در حال حاضر خواهد بود.
ادامه‌ی بررسى جمع‌بندى دکتر کدیور در شماره بعد خواهد آمد.


جستجو  

کاربران حاضر  
فعلا:
4 مهمان و 0 کاربران ثبت نام شده حاضر.

شما می‌توانید از اینجا وارد سایت شده یا ثبت نام کنید.